พันธุศาสตร์เบื้องต้น ทำไมเราหน้าตาเหมือนพ่อแม่?
👉 สมัครสมาชิก 👈
รับข่าวสาร📢
จาก The Guru First ก่อนใคร
เคยสังเกตไหมครับว่า ทำไมบางคนมีดวงตาเหมือนคุณแม่ บางคนมีจมูกเหมือนคุณพ่อ หรือบางครั้งญาติ ๆ เห็นหน้าเราแล้วพูดว่า “เหมือนพ่อเป๊ะเลย!” หรือ “หน้าถอดแบบแม่มาเลยนะ”
แล้วเคยสงสัยหรือไม่ว่า ทำไมเราจึงมีลักษณะคล้ายพ่อแม่?
คำตอบของเรื่องนี้อยู่ในศาสตร์ที่เรียกว่า พันธุศาสตร์ (Genetics) ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของชีววิทยาที่ศึกษาเกี่ยวกับการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากรุ่นสู่รุ่น บทความนี้จะพาไปรู้จักพื้นฐานของพันธุศาสตร์แบบเข้าใจง่ายๆ พร้อมไขคำตอบว่าทำไมลูกจึงมีหน้าตาคล้ายพ่อแม่
เลือกอ่านตามหัวข้อ
พันธุศาสตร์คืออะไร?
พันธุศาสตร์ (Genetics) คือ วิชาที่ศึกษาการถ่ายทอดลักษณะต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิตจากพ่อแม่ไปสู่ลูกหลาน
ลักษณะที่ถ่ายทอดได้มีหลายอย่าง เช่น
- สีตา
- สีผิว
- ลักษณะเส้นผม
- ความสูง
- รูปร่างใบหน้า
- กรุ๊ปเลือด
แม้แต่ความเสี่ยงต่อโรคบางชนิดก็สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้เช่นกัน
ยีนคืออะไร?
หัวใจสำคัญของพันธุศาสตร์คือ ยีน (Gene)
ยีนเปรียบเสมือน “คู่มือการสร้างร่างกาย” ที่บอกว่าร่างกายของเราควรมีลักษณะอย่างไร
ตัวอย่างเช่น
- ยีนชุดหนึ่งควบคุมสีตา
- ยีนอีกชุดหนึ่งควบคุมสีผม
- ยีนบางชุดควบคุมความสูง
มนุษย์มียีนประมาณ 20,000–25,000 ยีน ซึ่งอยู่ภายในโครงสร้างที่เรียกว่า โครโมโซม (Chromosome)
DNA คืออะไร?
ยีนทั้งหมดถูกสร้างขึ้นจากสารพันธุกรรมที่เรียกว่า ดีเอ็นเอ (DNA: Deoxyribonucleic Acid)
DNA มีลักษณะเป็นสายคู่บิดเกลียวคล้ายบันไดเวียน
DNA ทำหน้าที่เก็บข้อมูลทางพันธุกรรมทั้งหมดของสิ่งมีชีวิต เปรียบเสมือนห้องสมุดขนาดใหญ่ที่เก็บคำสั่งการสร้างและการทำงานของร่างกาย
โครโมโซมคืออะไร?
ภายในเซลล์ของมนุษย์มีโครโมโซมทั้งหมด 46 แท่ง หรือ 23 คู่
- ได้รับจากพ่อ 23 แท่ง
- ได้รับจากแม่ 23 แท่ง
เมื่อนำมารวมกันจึงกลายเป็นชุดโครโมโซมของลูก
นั่นหมายความว่า ลูกได้รับข้อมูลทางพันธุกรรมมาจากทั้งพ่อและแม่คนละครึ่ง
ทำไมเราจึงหน้าตาเหมือนพ่อแม่?
เมื่อเกิดการปฏิสนธิ
- อสุจิจากพ่อจะนำโครโมโซมมา 23 แท่ง
- เซลล์ไข่จากแม่จะนำโครโมโซมมา 23 แท่ง
เมื่อรวมกัน ลูกจะได้รับยีนจากทั้งสองฝ่าย
ดังนั้นลักษณะต่าง ๆ ของลูกจึงเป็นการผสมผสานระหว่างพ่อและแม่ เช่น
- ดวงตาเหมือนแม่
- จมูกเหมือนพ่อ
- รูปร่างเหมือนปู่
- รอยยิ้มเหมือนยาย
จึงไม่น่าแปลกใจที่บางครั้งลูกอาจดูคล้ายญาติคนอื่นมากกว่าพ่อแม่ด้วยซ้ำ
ทำไมพี่น้องจึงหน้าตาไม่เหมือนกัน?
หลายคนอาจสงสัยว่า
“ถ้ามีพ่อแม่คนเดียวกัน ทำไมพี่น้องถึงหน้าตาแตกต่างกัน?”
คำตอบคือ ยีนที่ลูกแต่ละคนได้รับเป็นการจัดชุดใหม่แบบสุ่ม
เปรียบเหมือนการสับไพ่
แม้ใช้สำรับเดียวกัน แต่การแจกไพ่แต่ละครั้งย่อมได้ไพ่คนละชุด
ดังนั้นพี่น้องจึงอาจมี
- สีผิวต่างกัน
- ส่วนสูงต่างกัน
- รูปร่างต่างกัน
- บุคลิกบางอย่างต่างกัน
แต่ก็ยังมีความคล้ายคลึงกันในหลายลักษณะ
ยีนเด่นและยีนด้อยคืออะไร?
นักวิทยาศาสตร์พบว่า ยีนบางชนิดมีอิทธิพลมากกว่ายีนอื่น
ยีนเด่น (Dominant Gene)
เป็นยีนที่แสดงลักษณะออกมาได้ง่าย
ยีนด้อย (Recessive Gene)
เป็นยีนที่จะแสดงออกเมื่อไม่ได้ถูกยีนเด่นกลบ
ตัวอย่างง่าย ๆ
หากพ่อและแม่มียีนสีตาน้ำตาลและสีตาฟ้า
- ยีนตาน้ำตาลมักเป็นยีนเด่น
- ยีนตาฟ้ามักเป็นยีนด้อย
ลูกจึงมีโอกาสมีตาน้ำตาลมากกว่า
อย่างไรก็ตาม ลักษณะส่วนใหญ่ของมนุษย์ไม่ได้ถูกควบคุมด้วยยีนเพียงคู่เดียว แต่เกิดจากยีนหลายชุดทำงานร่วมกัน
พันธุกรรมมีผลต่อทุกอย่างหรือไม่?
แม้ว่ายีนจะมีบทบาทสำคัญ แต่ลักษณะของคนเราไม่ได้ขึ้นอยู่กับพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว
สิ่งแวดล้อมก็มีผลเช่นกัน เช่น
- อาหารที่รับประทาน
- การออกกำลังกาย
- การนอนหลับ
- การศึกษา
- สภาพแวดล้อมในการเติบโต
ตัวอย่างเช่น
เด็กที่มียีนช่วยให้มีโอกาสสูง แต่ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ อาจมีส่วนสูงต่ำกว่าศักยภาพที่ยีนกำหนดไว้
ดังนั้นลักษณะของมนุษย์จึงเกิดจากการทำงานร่วมกันของ พันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม
บิดาแห่งพันธุศาสตร์คือใคร?
ผู้ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น บิดาแห่งพันธุศาสตร์ คือ
เมนเดลเป็นนักบวชและนักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากการทดลองปลูกต้นถั่วลันเตา
จากการทดลองของเขา ทำให้เกิดกฎพื้นฐานของการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ซึ่งกลายเป็นรากฐานสำคัญของวิชาพันธุศาสตร์ในปัจจุบัน
ตัวอย่างลักษณะที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม
ลักษณะหลายอย่างในมนุษย์ได้รับอิทธิพลจากยีน เช่น
- สีผิว
- สีตา
- สีผม
- ลักษณะเส้นผมตรงหรือหยิก
- ความสูง
- รูปร่างใบหน้า
- กรุ๊ปเลือด
- ลักยิ้ม
- ติ่งหูติดหรือไม่ติดแก้ม
อย่างไรก็ตาม ลักษณะเหล่านี้มักเกี่ยวข้องกับยีนหลายตัวร่วมกัน จึงมีความซับซ้อนกว่าที่เคยเชื่อกันในอดีต
ความรู้พันธุศาสตร์ในชีวิตประจำวัน
ปัจจุบันความรู้ด้านพันธุศาสตร์ถูกนำไปใช้ในหลายด้าน เช่น
- การตรวจกรุ๊ปเลือด
- การวินิจฉัยโรคทางพันธุกรรม
- การพัฒนาพันธุ์พืชและสัตว์
- การพิสูจน์อัตลักษณ์บุคคลด้วย DNA
- การแพทย์แม่นยำ (Precision Medicine)
ความก้าวหน้าเหล่านี้ช่วยให้มนุษย์เข้าใจร่างกายและดูแลสุขภาพได้ดียิ่งขึ้น
สรุป
พันธุศาสตร์คือศาสตร์ที่ศึกษาการถ่ายทอดลักษณะจากพ่อแม่ไปสู่ลูกหลาน โดยมี ยีน เป็นหน่วยพื้นฐานของการถ่ายทอดข้อมูลทางพันธุกรรม และยีนเหล่านี้ถูกเก็บอยู่ใน DNA ภายใน โครโมโซม
มนุษย์ได้รับโครโมโซมครึ่งหนึ่งจากพ่อและอีกครึ่งหนึ่งจากแม่ จึงทำให้เรามีลักษณะหลายอย่างคล้ายพ่อแม่ ไม่ว่าจะเป็นดวงตา จมูก สีผิว หรือรูปร่าง อย่างไรก็ตาม ลักษณะต่าง ๆ ไม่ได้ถูกกำหนดโดยพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับอิทธิพลจากสิ่งแวดล้อมและการดำเนินชีวิตอีกด้วย
ดังนั้น คำตอบของคำถามที่ว่า “ทำไมเราหน้าตาเหมือนพ่อแม่?” ก็คือ เพราะเราได้รับข้อมูลทางพันธุกรรมหรือยีนจากพ่อและแม่มานั่นเอง แต่การจัดเรียงและการแสดงออกของยีนที่แตกต่างกัน ทำให้แต่ละคนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่ไม่เหมือนใครบนโลกใบนี้ครับ
อ่านบทความอื่น ๆ เพิ่มเติม คลิก
ติดตามครูเฟิร์สใน Facebook Fanpage : ครูเฟิร์ส The Guru First คลิก
พิเศษ!!
สำหรับนักเรียนที่ต้องการเรียนรู้เพิ่มเติม
สนใจอยากได้เทคนิคคิดเร็ว เก่งไว เข้าใจง่าย เรียนแบบเน้น ๆ เจาะแนวข้อสอบที่เจอบ่อย เจอแน่!! ขอแนะนำ คอร์สออนไลน์ ของ The Guru First ไม่ว่าจะเป็น คอร์สออนไลน์ หรือ คอร์สสอนสด เลือกเรียนตามความต้องการได้เลยครับ
