ส่วนประกอบของเลือด มีอะไรบ้าง?

เลือด (blood) เป็นของเหลวสำคัญที่ไหลเวียนอยู่ในร่างกายของเรา ทำหน้าที่เหมือน “ระบบขนส่ง” คอยนำออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงทุกส่วนของร่างกาย และนำของเสียกลับไปกำจัดทิ้ง นอกจากนี้ เลือดยังช่วยป้องกันการติดเชื้อ หยุดเลือดเมื่อเกิดบาดแผล และควบคุมอุณหภูมิของร่างกายให้สมดุล ถ้าขาดเลือด ร่างกายก็จะไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ และในวันนี้เราจะพาไปรู้จักส่วนประกอบของเลือดกันครับ

ส่วนประกอบของเลือด

เซลล์เม็ดเลือดแดง (Red Blood Cells)

เซลล์เม็ดเลือดแดงหรือ RBCs (red blood cells) รับหน้าที่พาออกซิเจนจากปอดไปยังเนื้อเยื่อต่าง ๆ ในร่างกาย และพาก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์กลับมาที่ปอดเพื่อหายใจออก (ส่งก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) มีโปรตีนชื่อฮีโมโกลบินภายใน ทำให้เลือดมีสีแดงและช่วยจับออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ รูปร่างมีลักษณะแผ่นกลมเว้า — เหมือนโดนัท แต่ไม่มีรูตรงกลาง ทำให้ยืดหยุ่นผ่านเส้นเลือดเล็ก ๆ ได้ง่าย

อายุของเซลล์เม็ดเลือดแดงประมาณ 120 วัน แล้วถูกสร้างใหม่ในไขกระดูก

---

เกล็ดเลือด (Platelets)

เกล็ดเลือด (platelets หรือ thrombocytes) ไม่ใช่เซลล์เต็มรูปแบบ แต่เป็นเศษเซลล์เล็ก ๆ ที่มีหน้าที่หยุดเลือดเมื่อตำแหน่งที่เป็นบาดแผล มีบทบาทสำคัญในการแข็งตัวของเลือด (blood clot) เพื่อหยุดเลือดไม่ให้ไหลออกมากเกินไปเมื่อเกิดบาดแผล เกล็ดเลือดจะจับกันและสร้างตาข่ายให้เลือดจับตัวเป็นก้อน กระตุ้นการซ่อมแซมร่างกายได้เร็วขึ้น เกล็ดเลือดมีส่วนร่วมกับภูมิคุ้มกัน โดยช่วยจับและทำลายเชื้อโรคในบางกรณี

นี่คือวิดิโอที่แสดงให้เห็นภาพการทำงานของเกล็ดเลือดและการแข็งตัวของเลือด

---

เซลล์เม็ดเลือดขาว (White Blood Cells)

เซลล์เม็ดเลือดขาว (WBCs หรือ leukocytes) คือกองทัพป้องกันร่างกาย ช่วยต่อสู้กับเชื้อโรค เมื่อมีเชื้อเข้ามา เซลล์เหล่านี้จะไปกินหรือสร้างสารโจมตีเชื้อโรคให้หายไป มีหลายประเภท เช่น นิวโทรฟิล (neutrophils), ลิมโฟไลต์ (lymphocytes: T-cells, B-cells), โมโนไซต์ (monocytes), อีโอซิโนฟิล (eosinophils), และเบโซฟิล (basophils) แต่ละชนิดมีหน้าที่เฉพาะ เช่น ทำลายแบคทีเรีย, สร้างแอนติบอดี, หรือจัดการกับสิ่งแปลกปลอม

เซลล์เม็ดเลือดขาวอยู่ในเลือดเพียงส่วนน้อย แต่เมื่อร่างกายมีการติดเชื้อ ร่างกายจะสร้างเพิ่มเพื่อสู้กับเชื้อ

นี่คือวิดิโอที่แสดงการจับกิน MRSA โดยเซลล์เม็ดเลือดขาวของมนุษย์ ซึ่ง MRSA เป็นการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดหนึ่ง อาจเกิดขึ้นที่ผิวหนังแล้วพัฒนาเป็นฝี หนอง หรืออาจลุกลามเข้าสู่กระแสเลือดและอวัยวะภายใน เช่น ปอด กระดูก และข้อต่อ ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้

---

พลาสมา (Plasma)

พลาสมา (plasma) คือส่วนของเหลวในเลือด มีลักษณะเหลืองใส เป็นน้ำมากกว่า 90% และมีโปรตีน ฮอร์โมน สารอาหาร และของเสียที่ละลายอยู่ ช่วยส่งสารต่าง ๆ ไปทั่วร่างกาย และชำระล้างของเสียผ่านไตและตับ พลาสมาช่วยรักษาสมดุลของเกลือแร่ในร่างกาย และเป็นตัวนำสารสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อ เช่น แอนติบอดี

ในทางการแพทย์ สามารถแยกพลาสมาในเลือด (plasmapheresis) เพื่อใช้ช่วยผู้ที่สูญเสียของเหลวมาก หรือให้ผู้บริจาค สามารถบริจาคพลาสมาได้

---

หลอดเลือดและการไหลเวียนของเลือด (Blood Vessels & Circulation)

เลือดไหลอยู่ในระบบหลอดเลือดที่มีหัวใจเป็นปั๊มหลัก เลือดไปหล่อเลี้ยงร่างกายผ่าน หลอดเลือดแดง ( arteries ), หลอดเลือดฝอย ( capillaries ), และหลอดเลือดดำ ( veins ) ส่งสารที่ร่างกายต้องการ และเอาสารที่ไม่ต้องการกลับไปขับทิ้ง ระบบนี้ช่วยควบคุมอุณหภูมิร่างกาย ทำให้เราอุ่นและรักษาระดับความอบอุ่นได้

---

การสร้างเลือด (Hematopoiesis)

เลือดทั้งหมด คือเซลล์เม็ดเลือดแดง ขาว และเกล็ดเลือด สร้างจากต้นกำเนิดที่เรียกว่า stem cells ในไขกระดูกผ่านกระบวนการ hematopoiesis (การสร้างเซลล์เลือด) เมื่อโตเต็มที่แล้วจะเข้าสู่กระแสเลือดเพื่อทำหน้าที่ของตน

อวัยวะอื่นที่ช่วยในการกำจัดหรือควบคุมเซลล์เลือด เช่น ม้าม, ต่อมน้ำเหลือง, และตับ ก็มีบทบาทในการช่วยให้ระบบเลือดทำงานอย่างสมดุล

---

การบริจาคโลหิต (Blood Donation)

การบริจาคโลหิตคือการสละเลือดบางส่วนจากร่างกายเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นที่ต้องการ เช่น ผู้ป่วยที่เสียเลือดมากจากอุบัติเหตุ ผู้ป่วยที่ต้องผ่าตัด หรือผู้ที่มีโรคเกี่ยวกับเลือดบางชนิด การบริจาคโลหิตช่วยต่อชีวิตและเพิ่มโอกาสรอดของผู้ป่วยหลายคนในแต่ละวัน

ผู้บริจาคจะได้รับการตรวจสุขภาพเบื้องต้น เช่น วัดความดัน ตรวจระดับฮีโมโกลบิน เพื่อความปลอดภัยทั้งผู้ให้และผู้รับ ปกติร่างกายจะสร้างเลือดที่บริจาคไปกลับคืนได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ทำให้ไม่กระทบสุขภาพของผู้บริจาคในระยะยาว

การบริจาคโลหิตยังมีประโยชน์ทางอ้อมต่อผู้บริจาค เช่น การกระตุ้นให้ร่างกายผลิตเลือดใหม่ ตรวจสุขภาพฟรีก่อนบริจาค และเป็นการสร้างจิตสำนึกการช่วยเหลือสังคม การบริจาคแต่ละครั้งสามารถช่วยผู้ป่วยได้หลายคน เพราะเลือดที่บริจาคจะถูกแยกเป็นส่วนต่าง ๆ เช่น พลาสมา เกล็ดเลือด และเซลล์เม็ดเลือดแดง เพื่อใช้รักษาตามอาการของผู้ป่วยที่แตกต่างกัน

---

สรุป

เลือดประกอบด้วยส่วนหลัก 4 ส่วน ดังนี้ เซลล์เม็ดเลือดแดง (พาออกซิเจน), เซลล์เม็ดเลือดขาว (ปกป้องร่างกาย), เกล็ดเลือด (ช่วยหยุดเลือด), และพลาสมา (รองรับการส่งสารและรักษาสมดุลให้ร่างกาย) ส่วนประกอบของเลือดแต่ละชนิดทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ เมื่อเราเข้าใจเลือด เราก็จะรู้จักวิธีดูแลสุขภาพได้ดีขึ้น ทั้งการกินอาหารที่บำรุงเลือด การพักผ่อนให้เพียงพอ และการบริจาคโลหิตเพื่อช่วยชีวิตผู้อื่นตามโอกาสที่เหมาะสมครับ

แหล่งอ้างอิง (Websites)

• https://www.redcrossblood.org/local-homepage/news/article/function-of-blood-cells.html
• https://en.wikipedia.org/wiki/Blood
• https://en.wikipedia.org/wiki/Platelet
• https://en.wikipedia.org/wiki/Plasma

อ่านบทความอื่น ๆ เพิ่มเติม คลิก

ติดตามครูเฟิร์สใน Facebook Fanpage : ครูเฟิร์ส The Guru First คลิก